الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
408
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي )
يا انديشه است براى مشاهده يا ادراك چيزى ، و گاه به معنى تامل و جستجوگرى ، و نيز به معنى معرفت حاصل از جستجوگرى آمده است . « صيحه » در اصل به معنى شكافتن چوب يا لباس و برخاستن صدا از آن است ، سپس در هر صداى بلند ، و فرياد مانند ، به كار رفته ، گاه به معنى طول قامت نيز آمده ، مثلا گفته مىشود : بارض فلان شجر قد صاح ! : « در فلان زمين درختى است كه فرياد مىكشد » يعنى آن چنان طولانى شده كه گويى فرياد مىزند و مردم را به سوى خود مىخواند . « يخصمون » از ماده خصومت به معنى نزاع و جنگ است . اما در چه چيز آنها جدال مىكنند ؟ در آيه ذكر نشده است ، ولى پيداست كه منظور جدال در امر دنيا ، و امور زندگى مادى است ، ولى بعضى آن را به معنى جدال در امر « معاد » گرفتهاند ، در حالى كه معنى اول مناسبتر به نظر مىرسد ، هر چند اراده معنى جامعى كه شامل هر دو شود و هر گونه جدال و مخاصمه را در بر گيرد نيز بعيد نيست . قابل توجه اينكه ضميرهاى متعدد موجود در آيه همه ، به مشركان مكه بر مىگردد كه در امر معاد ترديد داشتند ، و از روى استهزا مىگفتند : قيامت كى بر پا خواهد شد ؟ ولى مسلم است منظور شخص آنها نيست ، بلكه نوع آنهاست ( نوع انسانهاى غافل و بى خبر از امر معاد ) زيرا آنها مردند و اين صيحه آسمانى را هرگز نديدند ( دقت كنيد ) . به هر حال قرآن با اين تعبير كوتاه و قاطع به آنها هشدار مىدهد كه اولا قيامت به طور ناگهانى و غافلگيرانه بر پا مىشود ، و ثانيا موضوع پيچيده اى نيست كه آنها در امكانش به بحث و مخاصمه برخيزند ، با يك صيحه ، همه چيز پايان مىگيرد و دنيا به آخر مىرسد .